Lublin stał się centrum dyskusji o dostępności sztuki, gromadząc w przestrzeniach Centrum Kultury oraz Teatru Starego w Lublinie artystów, edukatorów oraz reprezentantów środowisk twórczych . Ogólnopolska konferencja „Teatr. Nie widać/nie słychać”, zrealizowana w dniach 28–29 września 2026 r., stanowiła kluczowy punkt projektu „Wszystko w teatrze. Bliżej”.
Wydarzenie wyszło daleko poza ramy spotkania naukowego, stając się platformą dialogu o miejscu, prawach i artystycznym potencjale osób g/Głuchych i słabosłyszących w przestrzeni teatralnej.
Obecność na scenie
Centralnym punktem merytorycznym były wystąpienia i panele skupione wokół zagadnienia obecności na scenie. Uczestnicy wspólnie pochylali się nad fundamentalnymi pytaniami dotyczącymi gotowości współczesnych instytucji na przyjęcie g/Głuchych i słabosłyszących artystów. Debaty dotykały nie tylko fizycznej obecności na deskach teatrów, ale przede wszystkim partnerskiego włączania twórców w procesy reżyserskie, aktorskie oraz projektowe. Zwracano uwagę, że teatr zyskuje na jakości i autentyczności, gdy do głosu dochodzą perspektywy dotychczas marginalizowane.
Konferencję otworzyło wystąpienie pomysłodawczyni i głównej organizatorki, Justyny Kazek-Góry ze Stowarzyszenia Otwieracz, która zwróciła się do zgromadzonych:
„Bardzo się cieszę z tego, że możemy mówić nie o osobach z niepełnosprawnością na scenie, tylko o osobach g/Głuchych na scenie. […] Mam takie poczucie od kilku lat, od kiedy też prowadzę zajęcia teatralne, w których biorą udział osoby g/Głuche, słabosłyszące i słyszące, że w ogóle nie pada hasło niepełnosprawność. My mamy takie równe podejście do tej obecności, że jest to w ogóle zupełnie zbędny wyraz tak naprawdę w naszym codziennym byciu i ogromnie się cieszę, że dzisiaj to będzie dzień takiej manifestacji twórczości g/Głuchych i tego, co proponują po prostu w teatrze i dla teatru.”
Dwudniowy puls sztuki
Bogaty program konferencji połączył refleksję nad sceną z perspektywą widowni. Wystąpienia eksperckie, w tym m.in. Rafała Bołdysa, Adama Stoyanova, Edyty Kozub czy Jakuba Studzińskiego, pokazały ogromny potencjał drzemiący w dwujęzycznym teatrze. Drugiego dnia Justyna Kazek-Góra, Katarzyna Peplińska-Pietrzak oraz Tomek Olender kontynuowali tę dyskusję, pochylając się nad projektowaniem przyszłości teatru z udziałem osób g/Głuchych.
Choć panele dyskusyjne i wystąpienia prelegentów stanowiły kręgosłup merytoryczny wydarzenia, organizatorzy zadbali o różnorodność form. Uczestnicy mogli zgłębiać tajniki projektowania uniwersalnego w kulturze oraz wziąć udział w zajęciach z improwizacji teatralnej prowadzonych przez zespół Poławiaczy Pereł Improv Teatru. Niezwykłym momentem była również wieczorna „Bitwa o kulturę. Poezja (w) ruchu” w Teatrze Starym oraz unikalne oprowadzanie po Starym Mieście z PJM, poprowadzone przez dr. Huberta Mącika.
„Teatr. Można podglądać”
Jak wygląda teatr, gdy gasną reflektory, a na widowni nie ma nikogo? Odpowiedzi na to pytanie poszukiwali uczniowie Technikum nr 1 dla Uczniów Niesłyszących i Słabo Słyszących w Lublinie, którzy kształcą się w dziedzinie fotografii i multimediów. Efektem ich pracy była wystawa fotografii teatralnej, której wernisaż zorganizowano w sali Oratorium Centrum Kultury.
Ekspozycja naturalnie połączyła dwa odrębne światy. Pierwsza część prowadziła za kulisy Teatru im. Juliusza Osterwy, dokumentując przestrzenie na co dzień zamknięte dla publiczności: garderoby, magazyny rekwizytów, korytarze oraz zaplecze techniczne, w których tętni codzienna praca poprzedzająca spektakl. Druga odsłona przenosiła odbiorców na salę prób Teatru im. H. Ch. Andersena, gdzie powstawał spektakl „Ostatnia podróż Andersena. Baśń dla dorosłych”. Fotografie skupiały się na subtelnych niuansach, grze światła, nastrojowych cieniach, głębokich błękitach skontrastowanych z ciepłym bursztynem, a także na pojedynczych gestach, mimice i emocjach aktorów oczekujących na swoje wejście.
Całość dopełniały rozstawione w galerii wieszaki z kostiumami i rekwizytami teatralnymi. Zwiedzający mogli z bliska oglądać detale krawieckie historycznych i współczesnych strojów scenicznych, co pozwoliło dosłownie dotknąć materii teatru. Fotografie i kostiumy splotły się tu w spójną opowieść.
Inicjatywa powstała w ramach przedsięwzięcia pod nazwą „Wszystko w teatrze. Bliżej”, za którego koordynację odpowiadała Justyna Kazek-Góra, nad opieką kuratorską czuwała Agnieszka Grzywacz-Bucior, a merytoryczne wsparcie zapewniła Ewelina Lachowska.
Wsparcie i dostępność
Wydarzenie zrealizowano dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, przy wsparciu Miasta Lublin oraz Fundacji PGE. Honorowy Patronat nad konferencją objął Prezydent Miasta Lublin, dr Krzysztof Żuk. Patronat medialny sprawowali: eteatr.pl, teatralny.pl, Teatr dla Wszystkich, niepelnosprawnilublin.pl, TVP3 Lublin oraz Polskie Radio Lublin.
W ramach dostępności zapewniono tłumaczenie na polski język migowy (PJM), napisy w języku polskim, pętlę indukcyjną, materiały konferencyjne przygotowane w prostym języku oraz przestrzeń pozbawioną barier architektonicznych.
Galeria zdjęć
Tekst i foto: Agnieszka C. Gałązka
Materiał powstał w ramach projektu „Wzmacniamy aktywność”
realizowanego w okresie 01.01.2025 r. – 29.02.2028 r.
przez Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki
Zadanie publiczne jest dofinansowane ze środków PFRON
UWAGA: Pobieranie, kopiowanie i jakiekolwiek inne wykorzystanie treści dostępnych w powyższym materiale wymaga pisemnej zgody LFOON – SW będącego właścicielem serwisu www.niepelnosprawnilublin.pl.