Najpierw pojawia się spojrzenie. Potem ruch dłoni. Zmieniają się mimika i ułożenie ciała, a przestrzeń między rozmówcami staje się częścią wypowiedzi. Trwa rozmowa: padają pytania i odpowiedzi, pojawiają się żarty i emocje. Tak można opowiadać o świecie w języku migowym.
23 września obchodzimy Międzynarodowy Dzień Języków Migowych. To okazja, by przyjrzeć się ich różnorodności oraz codziennym doświadczeniom osób, które się nimi posługują.
Co się dzieje, gdy informacja jest, ale nie można do niej dotrzeć?
Trzeba umówić wizytę u lekarza, zapytać w urzędzie o dokumenty albo zapoznać się z ważnym komunikatem. Wieczorem można obejrzeć transmisję wydarzenia.
Te codzienne sytuacje pokazują, czy dostępność rzeczywiście działa. Co zrobić, jeśli przychodnia przyjmuje zapisy wyłącznie przez telefon? Jak swobodnie porozmawiać w urzędzie, gdy brakuje tłumaczenia na polski język migowy? Jak zrozumieć skomplikowany komunikat, jeśli polszczyzna jest dla nas drugim językiem, a wersji w języku migowym nie przygotowano?
Usunięcie barier architektonicznych to ważny krok. Potrzebne jest również usuwanie barier komunikacyjnych.
Wyobraźmy sobie wizytę u lekarza, podczas której nie możemy swobodnie zadać pytania. Albo konferencję przekazywaną wyłącznie w języku, którego dobrze nie znamy.
W takich sytuacjach łatwo dostrzec, że samo opublikowanie informacji nie oznacza jeszcze, że każdy może z niej skorzystać.
To nie jest język „zastępczy”
Czasem o językach migowych myśli się głównie jako o sposobie zastąpienia mowy. Tymczasem języki migowe są pełnoprawnymi, naturalnymi językami. Mają własną gramatykę i nie są prostym odwzorowaniem języków mówionych. Nie istnieje też jeden uniwersalny język migowy używany na całym świecie. Organizacja Narodów Zjednoczonych podaje, że jest ich ponad 300.
W Polsce używany jest polski język migowy (PJM). To język wizualno-przestrzenny: znaczenie tworzą między innymi ruchy i układy dłoni, mimika, ułożenie ciała oraz wykorzystanie przestrzeni. Nie wystarczy więc zastąpić każdego polskiego słowa znakiem, aby wypowiedź była poprawna w PJM.
W języku migowym można opowiedzieć o swoim dniu, zażartować, wyjaśnić skomplikowane zagadnienie czy wyrazić emocje. Można się uczyć, pracować i budować relacje.
Dla wielu osób Głuchych PJM jest językiem codziennej komunikacji i ważną częścią tożsamości. Dostęp do niego oznacza możliwość samodzielnego uczestniczenia w życiu społecznym.
23 września. Dlaczego właśnie ta data?
Międzynarodowy Dzień Języków Migowych ustanowiło Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2017 roku. Pierwsze obchody odbyły się 23 września 2018 roku.
Data upamiętnia powstanie Światowej Federacji Głuchych, założonej 23 września 1951 roku. Organizacja działa na rzecz praw osób Głuchych na całym świecie.
Święto przypomina o znaczeniu języków migowych dla korzystania z praw człowieka oraz o potrzebie ochrony tożsamości językowej i kultury społeczności Głuchych. Dotyczy to codziennego życia: edukacji, pracy, opieki zdrowotnej, kontaktów z urzędami i dostępu do informacji.
W 2026 roku to święto brzmi szczególnie mocno
Tegoroczny Międzynarodowy Tydzień Głuchych 2026, odbywający się od 21 do 27 września, przebiega pod hasłem „Declaring Deaf People’s Human Rights”.
To wezwanie do uznawania i realizowania praw człowieka osób Głuchych.
Na 23 września Światowa Federacja Głuchych podkreśla potrzebę wdrażania tych praw we wszystkich dziedzinach życia. Wskazuje przy tym na znaczenie dostępu do informacji i usług w narodowych językach migowych.
W programie tegorocznego tygodnia pojawia się także zasada „Nothing About Us Without Us”, czyli „Nic o nas bez nas”. Światowa Federacja Głuchych zwraca uwagę na potrzebę rzeczywistego udziału osób Głuchych i organizacji prowadzonych przez osoby Głuche w podejmowaniu decyzji, które dotyczą ich życia.
Dostępność każdego dnia
Bo dostępność nie jest wydarzeniem w kalendarzu. Nie zaczyna się 23 września i nie kończy o północy.
Dostępność tworzymy przez konkretne działania: zapewnienie tłumaczenia na PJM, przygotowanie napisów do materiałów wideo czy umożliwienie kontaktu z instytucją także w formie tekstowej. Dobór rozwiązań powinien uwzględniać potrzeby osób, które będą z nich korzystać.
Równie ważne jest zapraszanie osób Głuchych do współtworzenia informacji, usług i wydarzeń.
Dziś świętujemy języki migowe. Każdego dnia dbajmy o to, by osoby, które się nimi posługują, mogły w pełni uczestniczyć w życiu społecznym.
Źródło: Artykuł opracowano na podstawie informacji Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczących Międzynarodowego Dnia Języków Migowych oraz materiałów Światowej Federacji Głuchych poświęconych obchodom w 2026 roku