27 maja 2026 r. Wydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie wypełnił się inspirującym dialogiem o pasji oraz sile sztuki. Wszystko za sprawą wyjątkowego spotkania zorganizowanego w ramach projektu „Odkrywanie niepełnosprawności”.
Wydarzenie, będące kluczowym elementem zadania publicznego finansowanego ze środków PFRON, przyznanych przez Samorząd Województwa Lubelskiego, przypomniało, że kino potrafi kruszyć najtwardsze społeczne bariery. Spotkanie otworzyła i poprowadziła Anna Bieganowska-Skóra z Katedry Pedeutologii i Edukacji Zdrowotnej UMCS.
Krótkometrażowe produkcje, wielkie emocje i perspektywa, która wymyka się schematom – tak w skrócie można opisać ideę Festiwalu FilmON, dedykowanego twórcom z niepełnosprawnością intelektualną. Inicjatywa ta nie tylko zachęca ich do artystycznej ekspresji, ale również wyposaża opiekunów w potężne narzędzie terapeutyczne, z powodzeniem wprowadzając laureatów do przestrzeni kultury masowej. Lubelskie spotkanie stało się jednak czymś więcej niż tylko prezentacją festiwalowych założeń. Była to wielowymiarowa dyskusja o obecności osób z niepełnosprawnościami w filmie – zarówno tym niezależnym, jak i formatu światowego. Obecność twórców o różnych, ale niesamowicie bogatych doświadczeniach dała uczestnikom niepowtarzalną okazję, by zobaczyć, jak bezkompromisowość, autentyczność i artystyczny talent redefiniują współczesną kulturę.
Od szkolnego koła do ogólnopolskiej sceny
Spotkanie rozpoczęło się od opowieści Dariusza Janiczaka, jednego z głównych organizatorów przedsięwzięcia. To właśnie on – reżyser, scenarzysta i pedagog – jest prawdziwą siłą napędową oraz pomysłodawcą Festiwalu FilmON. Z niezwykłą empatią i wyczuciem łączy świat wielkiego ekranu z misją społeczną, udowadniając, że kino ma moc zmieniania ludzkiego życia. W krakowskiej i ogólnopolskiej działalności filmowej towarzyszy mu Daniel Filipowski, współtwórca odpowiedzialny za animację i rysunki.
Goście w niezwykle ciekawy sposób przybliżyli zebranym historię tej inicjatywy, opowiadając o jej skromnych początkach, które narodziły się w ramach szkolnego kółka filmowego. Z roku na rok pasja młodych twórców oraz zaangażowanie ich opiekunów przerodziły się w ogólnopolskie wydarzenie o ogromnym znaczeniu społecznym. Dariusz Janiczak zwrócił szczególną uwagę na stale rosnący poziom nadsyłanych produkcji. Filmy tworzone przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną przestają być traktowane wyłącznie w kategoriach terapii; stają się dojrzałymi dziełami sztuki, które zaskakują oryginalnością i techniczną realizacją.
Kluczowym punktem programu, obok prelekcji i dyskusji, były pokazy filmowe. Uczestnicy spotkania mieli wyjątkową okazję obejrzeć nie tylko produkcje krótkometrażowe nagradzane na przestrzeni lat na Festiwalu FilmON, ale również autorskie filmy zaproszonych gości: duetu Macieja Książko i Piotra Kękusia oraz te, w których wystąpiła Anna Dzieduszycka. Wszystkie zaprezentowane na ekranie historie – pełne autentycznych emocji, humoru i unikalnego spojrzenia na świat – wywarły na widowni ogromne wrażenie, stanowiąc doskonały fundament pod dalszą rozmowę. Pokazy stały się naturalnym punktem wyjścia do żywej dyskusji. Studenci chętnie włączali się do rozmowy, zadając gościom pytania o kulisy pracy, proces twórczy oraz wyzwania, z jakimi mierzą się autorzy. Oficjalny ton szybko ustąpił miejsca wyjątkowej, swobodnej atmosferze. Aula UMCS wypełniła się energią przyjacielskiej, pełnej wzajemnego szacunku rozmowy, w której każdy głos był tak samo ważny.
Filmowe szaleństwo wyobraźni
Kolejny etap spotkania należał do twórców filmowych i wieloletnich przyjaciół – Macieja Książko oraz Piotra Kękusia. Artyści są związani ze Środowiskowym Domem Samopomocy Caritas w Krakowie, gdzie Maciej na co dzień pracuje również jako terapeuta.
W centrum ich wspólnej twórczości leży temat niepełnosprawności, jednak nie jest on ukazywany przez pryzmat ograniczeń czy barier. Dla Maćka i Piotra to przede wszystkim unikalna, fascynująca perspektywa patrzenia na świat. W swoich produkcjach zajmują się dokumentowaniem różnych fragmentów życia, codzienności oraz osobistych historii, tworząc dzieła niezwykle prawdziwe. Ta autentyczność bije z ekranu, ponieważ ich projekty wyrastają z wieloletniej przyjaźni, której początki sięgają wspólnych podróży, wyjazdów na koncerty i pasji do wspinaczki.
O tym, jak niezwykłe efekty przynosi ta współpraca, świadczą liczne nagrody, którymi regularnie fetowane są ich projekty. Na tegorocznym Festiwalu FilmON w Krakowie duet zdobył zasłużone wyróżnienie za film pod wymownym tytułem „Bigos”. Jury doceniło produkcję zrealizowaną w Środowiskowym Domu Samopomocy Caritas Archidiecezji Krakowskiej za „cudowny absurd i szaleństwo wyobraźni twórców”. Opowieść o kulisach powstawania tego nieszablonowego dzieła wywołała na sali uśmiech i pokazała, że w kinie nie ma miejsca na nudę, a ograniczenia istnieją tylko w naszych głowach.
Spotkanie z Anną Dzieduszycką
Wiele emocji dostarczyła rozmowa z wyjątkową aktorką filmową, która zdobyła serca międzynarodowej publiczności oraz krytyków rolą w filmie „Sukienka”, nominowanym w 2022 roku do Oscara. Choć Anna Dzieduszycka nie jest bezpośrednio związana z Festiwalem FilmON, jej obecność stanowiła genialne dopełnienie dyskusji. Swym bezpretensjonalnym podejściem, dystansem do siebie i błyskotliwym poczuciem humoru aktorka podtrzymała tę swobodną, przyjacielską atmosferę na sali. Z wielką pasją opowiadała o kulisach pracy na planie, podkreślając, że dla niej film to przede wszystkim unikalny język komunikacji – narzędzie, które pozwala przekazać to, co niewyrażalne, i dotrzeć bezpośrednio do emocji każdego widza.
Dzieląc się swoimi doświadczeniami, Anna Dzieduszycka mówiła o specyfice tworzenia filmów oraz o wymagającej, a zarazem pięknej pracy na deskach teatru. Artystka konsekwentnie udowadnia, że jej pasja wykracza daleko poza blask Hollywood. Opowiadając o pracy na scenie, m.in. w takich spektaklach jak „Oda do radości”, „Co się stało z nogą Sarah Bernard?” czy „Brzydkie kaczątko”, artystka pokazała studentom, jak poprzez kolejne role można przemycać do sztuki zupełnie nową, świeżą perspektywę. Dla niej zaangażowanie w te projekty to coś więcej niż aktorstwo – to naturalny sposób na bezkompromisowe i codzienne rozbijanie społecznych stereotypów.
Inspiracja, która zostaje na dłużej
Wydarzenie na Wydziale Pedagogiki i Psychologii UMCS pokazało studentom, jak potężną siłę ma kultura i sztuka, gdy stają się narzędziem integracji. Spotkanie przypomniało, że kino zyskuje najwięcej wtedy, kiedy pozwala dojść do głosu różnorodnym, unikalnym perspektywom. Lubelska społeczność akademicka mogła wziąć udział w lekcji empatii, profesjonalizmu i niczym nieograniczonej wyobraźni, która z pewnością na długo zapadnie w pamięć wszystkich uczestników.
Galeria zdjęć
Tekst i foto: Agnieszka C. Gałązka
Materiał powstał w ramach projektu „Wzmacniamy aktywność”
realizowanego w okresie 01.01.2025 r. – 29.02.2028 r.
przez Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki
Zadanie publiczne jest dofinansowane ze środków PFRON
UWAGA: Pobieranie, kopiowanie i jakiekolwiek inne wykorzystanie treści dostępnych w powyższym materiale wymaga pisemnej zgody LFOON – SW będącego właścicielem serwisu www.niepelnosprawnilublin.pl.