Higiena psychiczna. Co o niej wiemy?

Na co zwrócić powinna zatem uwagę osoba pragnąca stosować się do zasad higieny psychicznej – niezależnie od tego, czy doświadcza, czy też nigdy nie doświadczyła kryzysu psychicznego?  Już stawiając powyższe pytanie podkreślić wypada, iż stosowanie się do tych zasad może zmniejszyć ryzyko popadnięcia w kryzys, a na pewno zwiększyć komfort codziennego życia.

Od strony negatywnej taką pierwszą zasadą jest całkowite wyrzeczenie się używania substancji psychoaktywnych takich jak narkotyki oraz sprowadzenie używania substancji zawierających alkohol lub nikotynę do minimum. W wypadku bowiem popadnięcia w nałóg każda z tych substancji, przenosząc osobę nałogiem dotkniętą w świat iluzji i oferując tymczasową (złudną i krótkotrwałą) ulgę, utrudnia radzenie sobie z trudnymi sytuacjami codziennego życia, generuje poważne niekiedy problemy zdrowotne, a w skrajnych wypadkach nadużywanie jej rodzi wiele istotnych problemów w życiu osoby dotkniętej nałogiem. Problemów tych nie można z reguły rozwiązać bez uprzedniego poddania się skutecznej terapii. Niezależnie od stopnia nasilenia się wspomnianych problemów, konsekwencje nadużywania substancji psychoaktywnych są wyłącznie negatywne. Pamiętać należy, iż w wypadku wielu narkotyków, ich krótkotrwałe w zamierzeniu używanie może wiązać się z szybkim uzależnieniem.

Druga z wspomnianych zasad dotyczy wymogu regularnego, najlepiej 8-mio lub przynajmniej 7-godzinnego codobowego wysypiania się. Codzienne wykorzystywanie pory nocnej na sen sprzyja nie tylko poprawie kondycji fizycznej i psychicznej, ale ułatwia uniknięcie popadnięcia w wiele poważnych nawet chorób. Daje poczucie wypoczęcia, skumulowania energii, którą można wykorzystać na podejmowanie satysfakcjonujących zajęć.

Zdrowe odżywianie to nie tylko kwestia stosowania zbilansowanej diety, w której nie może zabraknąć produktów białkowych oraz tych, które – obecne w warzywach i owocach – zawierają niezbędne sole mineralne i witaminy.  To także kwestia regularnego (przynajmniej 4 razy w ciągu dnia, o tej samej porze) sięgania po posiłki. Ważnym jest postulat nieprzejadania się – korzystniejszym dla organizmu jest częstsze nawet sięganie po posiłek, niż uzyskanie po zbyt obfitym posiłku uczucia ciężkości.

Regularny ruch na świeżym powietrzu to ważny wymóg, wiążący się z aktywizacją nie tylko fizyczną (i z dotlenieniem organizmu), ale także ze zwiększeniem perspektyw aktywizacji psychicznej. Jest to też istotny warunek pozostawania w dobrym zdrowiu. Pamiętać należy, iż zalecane przez lekarzy półgodzinne minimum takiego ruchu w ciągu dnia jest właśnie jedynie minimum, zaś uprawianie sportu lub regularne podejmowanie innej aktywności fizycznej – o ile utrzymane jest w rozsądnych granicach – pozostaje z ogromną korzyścią dla każdego.

Higiena psychiczna odnosi się wreszcie do kultywowania więzi międzyludzkich. Kontakt z bliskimi sobie pod względem emocjonalnym ludźmi daje nie tylko poczucie bezpieczeństwa i akceptacji; w trudnych sytuacjach życiowych może chronić przed możliwym do uniknięcia kryzysem. W wypadku popadnięcia w kryzys natury psychicznej, postawy nieufności, braku gotowości przyjęcia pomocy we własnym środowisku (rodzinnym, koleżeńskim, zawodowym itd.) mogą przyczyniać się do odroczenia momentu uzyskania efektywnego wsparcia, które – na tym etapie zaawansowanego kryzysu – niejednokrotnie musi już przejawiać się jako pomoc ze strony psychologa i/lub lekarza specjalisty. Także na tym etapie ważne jest utrzymywanie regularnych kontaktów z ludźmi sobie życzliwymi, zachowanie otwartości na ową pomocną dłoń, której być może wcześniej zabrakło. Decyzja o przyjęciu pomocy (także tej specjalistycznej, związanej z przyjmowaniem zaleconych przez profesjonalistę leków) niejednokrotnie staje się pozytywnym momentem przełomowym w leczeniu z długotrwałych nawet chorób natury psychicznej.

Pozwolenie sobie na pielęgnowanie pasji, zainteresowań, hobby – to czynnik dający tak ważne poczucie spełnienia, sensu życia, ale także otwierający na innych. Osobie zaangażowanej w wysiłek twórczy różnej natury łatwiej jest zachować dystans wobec nieuchronnie pojawiających się w życiu wielorakich problemów, łatwiej przyjąć pomoc, a zatem i odzyskać utraconą równowagę psychiczną.

Na powyżej zapisanej liście nie może zabraknąć jednego jeszcze wymogu higieny psychicznej. Ma on wymiar negatywny – to znaczy, iż związany jest z unikaniem określonych zachowań. Mam na myśli unikanie przebodźcowania, mogącego płynąć ze zbyt intensywnego korzystania z mediów (Internet, telewizja itp.), co obejmuje także wymóg roztropnego doboru dobieranych treści (są pewne wykonania utworów np. muzycznych, które negatywnie korelują z szansami rozwoju osobowego odbiorców – np. niosące agresję, hałas, zbyt wysokie lub niskie dźwięki). Przebodźcowanie płynąć może także ze strony nadmiernego poświęcenia się pracy – czy to fizycznej, czy intelektualnej. Osobom mającym w perspektywie egzamin np. maturalny warto zalecić podjęcie trudu przygotowania się doń z niezbędnym wyprzedzeniem – nie tylko ze względu na wymóg efektywności nauki, ale także na potrzebę uniknięcia frustracji, przemęczenia, a nawet kryzysu…

Powyższa lista zasad rządzących higieną psychiczną nie jest pełna. Osobom zainteresowanym jej dopełnieniem lub uszczegółowieniem należałoby zaproponować profesjonalną lekturę lub wykład. Jeśli jednak przypomnienie wyłożonych powyżej podstawowych zasad pomoże komuś do dojrzałej refleksji nad aktualnie przyjętym trybem codziennego życia, uchroni przed jednostronnością postępowania w delikatnej kwestii zdrowia, to artykuł spełni swoją funkcję.