W dniu 9 lipca 2026 r. w warszawskim Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich odbyło się seminarium „Duma osób z niepełnosprawnościami. Samorzecznicy o tożsamości, doświadczeniu i obecności”. Spotkanie, zorganizowane przez Radę Osób z Niepełnosprawnościami przy RPO oraz Centrum Projektów Społecznych, stało się przestrzenią do pogłębionej dyskusji o znaczeniu dumy w kontekście praw obywatelskich i codziennych doświadczeń.
Seminarium otworzyło dyskusję nad tym, jak koncepcja dumy funkcjonuje w środowisku osób z niepełnosprawnościami. Samorzecznicy z Rady Osób z Niepełnosprawnościami wskazali, że duma nie jest pojęciem jednorodnym – może przyjmować różne znaczenia, zależnie od indywidualnych doświadczeń oraz szerokiego kontekstu społecznego.
Podczas pierwszej części spotkania, transmitowanej online, prelegenci oraz publiczność analizowali, w jaki sposób duma może wspierać działania obywatelskie oraz jakie wyzwania wciąż stoją przed tą ideą w polskiej rzeczywistości. Rozmowa dotyczyła także tego, jak budować tożsamość opartą na samostanowieniu i widoczności.
Fundamenty dumy w prawach człowieka
Spotkanie zainaugurowała Angelika Greniuk, sekretarz Rady Osób z Niepełnosprawnościami, która celnie nakreśliła ramy debaty:
„Spotkaliśmy się dzisiaj na wydarzeniu poświęconym dumie osób z niepełnosprawnościami i to bardzo mocno podkreślam, że chodzi o dumę osób z niepełnosprawnościami, a nie dumę z niepełnosprawności. (…) Chcielibyśmy porozmawiać o tym czym jest duma, z czym ona się wiąże i co tak naprawdę czujemy, kiedy słyszymy hasło duma osób z niepełnosprawnościami”.
Dr hab. Adam Krzywoń, zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich, odnosząc się do międzynarodowego ruchu Disability Pride, podkreślił naturalny wymiar ludzkiej różnorodności:
„Z dumą bez wątpienia wiąże się kwestia podmiotowości, niezależnego życia, sprawczości, praw osób z niepełnosprawnościami. Jest to jeden z absolutnie priorytetowych obszarów działania Rzecznika Praw Obywatelskich. (…) Wierzę, że to wydarzenie pozwoli nam lepiej zrozumieć różne perspektywy jakie mogą się pojawiać wokół tego tematu, zarówno osób, które utożsamiają się z pojęciem i koncepcją dumy, jak i tych, którzy być może patrzą na to pojęcie z nieco większym dystansem”.
Wizję tę dopełniła przewodnicząca Rady, Olga Białokozowicz:
„Spotykamy się po raz kolejny, by rozmawiać o pojęciu dumy i podkreślać znaczenie ruchu osób z niepełnosprawnościami w Polsce oraz ogromne znaczenie samorzecznictwa dla kontynuowania tego ruchu. (…) Nasze prawa zakorzenione są w prawach człowieka i duma powinna z nich wynikać (…)”.
Otwarta formuła spotkania, w której mogli wziąć udział zarówno goście w sali, jak i obserwatorzy śledzący transmisję online, została dostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Zapewniono profesjonalne tłumaczenie na polski język migowy oraz transkrypcję na żywo.
Między akceptacją a manifestacją
Debata samorzeczników ujawniła, jak wielowymiarowym zjawiskiem jest duma. Grzegorz Kozłowski, członek Rady OzN wskazał na prymat akceptacji nad manifestacją dumy z cech wrodzonych:
„Atrybuty niepełnosprawności to nie jest dla mnie duma, to jest akceptacja (…). Jako ludzie jesteśmy różni, mamy różny wygląd, podejście, światopoglądy, doświadczenia kulturowe. I bardzo dobrze, że tak mamy. Natomiast dla mnie pojęcie tej różnorodności nie oznacza, że mam być dumny z tego faktu, że jestem osobą głuchoniewidomą. Jestem osobą, która ma pewne atrybuty niepełnosprawności. To jest kwestia akceptacji, ale nie dumy z tego faktu”.
Zupełnie inny, wewnętrzny wymiar tego uczucia wydobył Krzysztof Wostal, wiceprzewodniczący Rady:
„Duma jest gdzieś we mnie, ona nie potrzebuje poklasku, pochwał, tylko potrzebuje poczucia, że zrobiłem coś sam. (…) Duma to nie pycha. To są przeciwstawne określenia, bo duma to jest dobre uczucie, a pycha nie jest dobrym podejściem. Chcę bardzo podkreślić: pycha mówi jestem lepszy, duma mówi nie jestem gorszy„.
Wspólna przestrzeń: „Kawa z Radą”
Druga część wydarzenia, „Kawa z Radą”, przekształciła salę seminaryjną w miejsce aktywnego warsztatu, gdzie samorzecznicy moderowali kluczowe dla środowiska obszary tematyczne. Alicja Lisowska, prezes Fundacji Epi-bohater, podjęła trudny temat barier w zatrudnieniu, analizując regulacje prawa pracy i kompetencje zawodowe osób z niepełnosprawnościami. Równolegle Krzysztof Wostal prowadził dyskusję o dostępności rozwiązań ekologicznych, akcentując wyzwania związane z włączaniem osób z niepełnosprawnościami w politykę prośrodowiskową.
W innej części sali Olga Białokozowicz moderowała debatę o tym, jak reprezentacja w mediach i kulturze kształtuje społeczną świadomość, podczas gdy Maciej Ryszawy, samorzecznik z Rady OzN, prowadził pogłębioną dyskusję o niezależnym życiu. Wokół jego stolika koncentrowały się zagadnienia autonomii, sprawczości w podejmowaniu decyzji oraz standardów wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.
Perspektywy na przyszłość
Seminarium w Biurze RPO stało się czymś więcej niż tylko wymianą poglądów – było manifestacją siły samorzecznictwa, które konsekwentnie zmienia język debaty publicznej o prawach osób z niepełnosprawnościami. Sukces frekwencyjny wydarzenia potwierdza, że potrzeba pogłębionej rozmowy o tożsamości i dumie jest silniejsza niż kiedykolwiek. Organizatorzy podkreślają, że wypracowane wnioski będą stanowić istotny wkład w dalsze prace Rady oraz Rzecznika Praw Obywatelskich. Dążymy do tego, aby duma nie była jedynie hasłem, ale realnym paliwem dla działań obywatelskich, które prowadzą do budowy społeczeństwa w pełni włączającego. Spotkanie to otworzyło kolejny rozdział w dyskusji o tym, jak w sposób odważny mówić o codzienności osób z niepełnosprawnościami, czyniąc ich głos słyszalnym i uwzględnianym w projektowaniu rozwiązań systemowych dla nas wszystkich.
- Zapis transmisji seminarium: Duma osób z niepełnosprawnościami. Samorzecznicy o tożsamości, doświadczeniu i obecności
Galeria zdjęć
Tekst i foto: Agnieszka C. Gałązka
Materiał powstał w ramach projektu „Wzmacniamy aktywność”
realizowanego w okresie 01.01.2025 r. – 29.02.2028 r.
przez Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki
Zadanie publiczne jest dofinansowane ze środków PFRON
UWAGA: Pobieranie, kopiowanie i jakiekolwiek inne wykorzystanie treści dostępnych w powyższym materiale wymaga pisemnej zgody LFOON – SW będącego właścicielem serwisu www.niepelnosprawnilublin.pl.