27 września 2026 r. odwiedziłam Targi Książki w Lublinie, jednak zamiast tradycyjnej relacji z wystawowych alejek, postanowiłam skupić się na literaturze, która rezygnuje z bezpiecznych schematów. To spotkanie z opowieściami, które nie lukrują rzeczywistości, lecz stają się mapą do zrozumienia żałoby, chorób, niepełnosprawności oraz skomplikowanych relacji międzyludzkich.
Współczesny rynek wydawniczy coraz śmielej wkracza w obszary, o których dawniej wolało się nie mówić głośno. Doskonale wpisuje się w ten nurt poznańskie Wydawnictwo Albus, które specjalizuje się w publikacjach poruszających ważne, często bolesne kwestie społeczne. Jak podkreśla założycielka oficyny, Iwona Wierzba, tradycyjna książka papierowa, wsparta przemyślaną ilustracją, potrafi dotrzeć tam, gdzie specjalistyczne poradniki zawodzą:
„Wydawnictwo Albus specjalizuje się w książkach do zadań specjalnych. Z myślą o rodzicach, terapeutach i pedagogach stworzyliśmy portal Biblioterapia.org ze specjalnymi scenariuszami do wszystkich książek, poruszających ważne tematy. (…) Wierzę, że dorosły szukający rozwiązania trudnej sytuacji, niechętnie sięga po suche poradniki. Natomiast jeśli uwiedzie go piękna ilustracja i tajemniczy tytuł, taka książka staje się realnym wsparciem w życiu”.
W ofercie wydawnictwa znajdziemy pozycje mierzące się z depresją dziecięcą, ADHD, żałobą po stracie bliskich, a także z demencją i chorobą Alzheimera. Przykładem jest ciepła i poruszająca nowość „Zielona dziewczynka” Anny Augustyniak, opowiadająca o rodzinie, w której babcia zmaga się z chorobą. Dawna opoka domowego ogniska nagle staje się osobą wymagającą opieki, co zmusza domowników do zupełnego przeprogramowania codziennego funkcjonowania.
Niepełnosprawność i dziecięca wrażliwość bez patosu
Wyjątkowe miejsce w katalogu wydawnictwa zajmują opowieści o osobach z niepełnosprawnościami, które stronią od współczucia, ucząc autentycznej bliskości i akceptacji. O nagradzanej na międzynarodowych targach książce „Nie znajdziesz mnie po śladach stóp” Sylwii Błach, założycielka Albusa opowiada z czułością:
„Ta książka to subtelna historia Sylwii, poruszającej się na wózku. Opowieść zaczyna się od prostego pytania zadanego przez dziecko: „jak to jest jeździć na wózku?”. Sylwia odpowiada pytaniem o to, „jak to jest chodzić?”, pokazując, że różnimy się historiami, mamy różne potrzeby. Nie użala się nad swoim losem, opisuje normalne życie, pokazując, że wśród nas są osoby, którym nie należy współczuć, tylko przyjąć je takimi, jakimi są”.
Oficyna porusza również niezwykle trudne tematy dziecięcej samotności i depresji rodziców. Pozycje takie jak „Tkaczka chmur” Katarzyny Jackowskiej – Enemuo, „Żaba. Mała opowieść o żałobie” Anji Franczak czy „Linka w mysim mieście” Katarzyny Ryrych pomagają najmłodszym oswoić ból po stracie oraz zrozumieć emocje dorosłych.
Powieść obyczajowa jako lustro
Nie tylko literatura dziecięca stawia czoła tabu. Autorka powieści obyczajowych Kamila Mytyk udowadnia, że proza kierowana do szerokiego grona odbiorców może skutecznie przemycać zagadnienia psychologiczne. W swojej pracy pisarskiej autorka stawia na rzetelność, wspartą konsultacjami ze specjalistami:
„Książki mają różne funkcje – jedne relaksują, inne bawią, a inne czegoś uczą. W lżejszej formie powieści obyczajowej można przemycić wątki, które dają do myślenia. Przy temacie narcyzmu przeczytałam mnóstwo materiałów i amerykańskie poradniki, ale kluczowe były konsultacje z dwojgiem niezależnych psychologów. Zależy mi, żeby nazwane po imieniu zjawiska były opisane głęboko i rzetelnie”.
Diagnoza to nie wyrok
Książki poruszające tematykę zespołu Aspergera, spektrum autyzmu czy toksycznych relacji pełnią niezwykle ważną funkcję prewencyjną. Kamila Mytyk wyjaśnia, jak schematy te wyglądają w praktyce i dlaczego o nich pisze:
„Osoby z narcystycznymi zaburzeniami osobowości powielają te same schematy niezależnie od szerokości geograficznej: karanie ciszą, manipulacja, odcinanie od bliskich. Książka ma być dla ludzi radarem. Ktoś przeczyta, spotka narcyza i w odpowiednim momencie zapali mu się w głowie czerwona lampka. Podobnie jest z dorosłymi w spektrum autyzmu – pokazuję, że warto czasem spojrzeć na drugiego człowieka z empatią i sięgnąć po diagnozę, która nie jest wyrokiem, lecz informacją ułatwiającą życie”.
Podsumowanie
Wizyta na tegorocznych Targach Książki pokazała, że współczesna polska literatura nie ucieka przed trudnymi pytaniami. Niezależnie od tego, czy sięgamy po wrażliwe opowieści dla najmłodszych, czy po dojrzałą prozę obyczajową, otrzymujemy narzędzia do głębszego zrozumienia świata, chorób, niepełnosprawności i emocji drugiego człowieka. To dowód na to, że książki wciąż pozostają naszym najczulszym radarem.
Galeria zdjęć
Tekst i foto: Agnieszka C. Gałązka
Materiał powstał w ramach projektu „Wzmacniamy aktywność”
realizowanego w okresie 01.01.2025 r. – 29.02.2028 r.
przez Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki
Zadanie publiczne jest dofinansowane ze środków PFRON
UWAGA: Pobieranie, kopiowanie i jakiekolwiek inne wykorzystanie treści dostępnych w powyższym materiale wymaga pisemnej zgody LFOON – SW będącego właścicielem serwisu www.niepelnosprawnilublin.pl.