„Budujmy mosty, a nie mury” – Małgorzata Szumowska o projektowaniu świata bez barier [14.01.2025]

Gdy Małgorzata Szumowska mówi o niepełnosprawności, nie szuka eufemizmów. Spotkanie pt. „Między konwencją a codziennością. Polityczny wymiar sytuacji osób ze szczególnymi potrzebami w Polsce” na lubelskim UMCS nie było kolejnym akademickim wykładem o teorii praw człowieka – było diagnozą państwa, które wciąż potyka się o własne krawężniki. Prezeska Fundacji Centrum Edukacji Niewidzialna od pierwszych minut spotkania, prowadzonego przez dr hab. Ewelinę Podgajną, prof. UMCS oraz studentkę Sylwię Kubicę, narzuciła narrację daleką od martwych zapisów Konwencji ONZ.

Szumowska uderzyła w punkt, który dla wielu wciąż jest tematem tabu: naszą zbiorową iluzję trwałości.

„Pełnosprawność jest stanem przejściowym. Warto myśleć uniwersalnie, otwierać głowę i projektować ten świat taki, jakim chcielibyśmy go zastać na przykład w momencie, gdy coś się wydarzy w życiu naszego bliskiego otoczenia lub nas samych” – te słowa zawisły w auli jako memento dla przyszłych dziennikarzy i polityków.

To nie była prośba o empatię, ale racjonalny apel o budowanie świata „na przyszłość”, w którym dostępność jest standardem, a nie luksusowym dodatkiem.

Dyskusja szybko przeniosła się w obszar realnej polityki i systemowego zaniedbania, jakim jest brak ustawy o asystencji osobistej. Małgorzata Szumowska, współtwórczyni akcji #AsystencjaNa5, bezlitośnie obnażyła mechanizm spychający osoby ze szczególnymi potrzebami do roli wiecznych beneficjentów opieki, zamiast aktywnych obywateli. Według niej kluczem do zmiany nie są kolejne fundusze pompowane w fasadowe rozwiązania, ale radykalna zmiana optyki.

„Należy koncentrować się na tym, żeby widzieć człowieka, a dopiero potem jego niepełnosprawność i zastanowić się, co można zrobić, żeby ten człowiek był włączony społecznie, żeby mógł studiować, pracować, realizować się” – argumentowała.

Ta humanistyczna perspektywa stała się fundamentem do dyskusji o tym, jak państwo, poprzez budżetowe wybory, decyduje o tym, kto ma prawo do marzeń, a kto musi zadowolić się wegetacją.

Finał spotkania należał do studentów, którzy w dialogu z prelegentką szukali odpowiedzi na pytanie o rolę mediów w kruszeniu barier mentalnych. Szumowska, opierając się na sukcesie Niewidzialnej Wystawy, pokazała, że zmiana społeczna zaczyna się od doświadczenia, a nie od czytania broszur.

Spotkanie w ramach Agory Akademickiej pozostawiło uczestników z ważnym wnioskiem: inkluzywność nie jest aktem łaski, lecz miarą dojrzałości społeczeństwa. To, jak dziś traktujemy osoby ze szczególnymi potrzebami, definiuje jakość demokracji, którą budujemy dla nas wszystkich. Małgorzata Szumowska na Wydziale Politologii i Dziennikarstwa UMCS nie tylko przypomniała o literze prawa, ale przede wszystkim o jego duchu, który powinien stawiać człowieka w centrum systemu, a nie poza jego nawiasem. Wybrzmiało z tej debaty jasno: dostępność to nie problem osób z niepełnosprawnościami, to nasza wspólna polisa ubezpieczeniowa na przyszłość.