26 listopada 2025 r. o godz. 9.00, w restauracji Favilla w Świdniku, odbyła się Konferencja Naukowo-Szkoleniowa „Mosty Współpracy – wyzwania i perspektywy dla instytucji wspierających osoby z niepełnosprawnościami”. Wydarzenie, zorganizowane przez lubelski oddział PFRON we współpracy z Ośrodkiem Wsparcia i Testów w Świdniku oraz Specjalnym Ośrodkiem Szkolno-Wychowawczym w Świdniku, miało na celu omówienie nowych i kompleksowych form wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami.
Idea przewodnia była prosta, lecz ważna: zacieśnienie i synergia działań wszystkich instytucji, by wsparcie stało się wreszcie kompleksowe, a dla beneficjentów nawigacja w gąszczu przepisów i możliwości intuicyjna.
Uroczystego otwarcia Konferencji dokonał Andrzej Mańka, Dyrektor Centrum Usług Społecznych w Świdniku, Przewodniczący Rady Powiatu Świdnickiego. W swoim wystąpieniu otwierającym podkreślił, że współpraca jest kluczowym imperatywem współczesności, umożliwiającym nie tylko wzajemne dzielenie się sukcesami i wiedzą, ale przede wszystkim efektywne wspieranie się tam, gdzie pojawiają się największe wyzwania. Prowadzenie sesji merytorycznych i dbałość o płynny przebieg spotkania spoczęły w rękach Moniki Makowieckiej. Dostępność dla osób z niepełnosprawnością słuchu zapewniła tłumaczka języka migowego Paulina Włodarczyk. Patronat medialny nad konferencją objęły Polskie Radio Lublin oraz TVP3 Lublin.
Część I: Aktywność, uczestnictwo i modele wsparcia
Sesję wprowadzającą otworzyła Monika Wac, dyrektor PFRON Oddział Lubelski, wystąpieniem „Aktywność i uczestnictwo osoby niepełnosprawnej: perspektywa indywidualna i perspektywa społeczna”. Prelegentka skupiła się na przełomowej ewolucji w rozumieniu niepełnosprawności, podkreślając nierozerwalny związek między aktywnością i pełnym uczestnictwem a faktyczną jakością życia osób z niepełnosprawnościami i kluczowym znaczeniem relacji z otoczeniem. Analizę potrzeb przedstawiła w dwóch perspektywach. W modelu indywidualnym wskazała na filary bezpośredniego wsparcia, takie jak kompleksowa pomoc rehabilitacyjna, nowoczesne technologie wspomagające, zapewnienie dostępu do informacji i edukacji, a także kluczowe wsparcie psychologiczne. Natomiast w modelu społecznym, przeniosła akcent na obowiązek otoczenia – konieczność przełamywania barier i dostosowania przestrzeni i usług przez instytucje.
Bezpośrednio po tej prelekcji, kluczowe znaczenie sektora pozarządowego w systemie wsparcia zaprezentowała Maria Król, Prezes Stowarzyszenia „Krok za Krokiem” w Zamościu, w prelekcji „Rola organizacji pozarządowych i partnerstw lokalnych w kompleksowym wsparciu”. Prelegentka zabrała słuchaczy w podróż przez historię Stowarzyszenia, ilustrując, jak oddolna pasja przekształciła się w krok po kroku budowany, potężny lokalny system wsparcia. Omówiła dynamicznie rozwijające się programy, stanowiące żywą odpowiedź na zmieniające się potrzeby – to dowód na to, jak inicjatywy zakorzenione w społeczności stają się zintegrowaną i efektywną architekturą pomocy.
Następnie, tematykę współdziałania na rzecz aktywizacji zawodowej otworzyła Marzena Słotwińska-Kanar, specjalistka w zakresie doradztwa zawodowego z Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie, w prelekcji „Wsparcie w zatrudnieniu – od dofinansowania stanowisk pracy po doradztwo zawodowe i coaching”. Swoje wystąpienie rozpoczęła od motta: „Kto chce szuka sposobu, kto nie chce szuka powodu”, trafnie podkreślając, że skuteczne doradztwo zawodowe i coaching są kluczowymi narzędziami do zmiany postaw i otwierania nowych dróg. Mocno zaakcentowała, jak kluczowe dla sukcesu w aktywizacji zawodowej jest znaczenie współdziałania różnych instytucji wspierających.
Kolejny blok tematyczny poświęcony został współpracy instytucjonalnej, którą w kontekście lokalnym omówiła Anna Szalast, dyrektor MOPR w Chełmie, prezentując „Dialog i koordynację działań w obszarze lokalnego systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami”. Pani dyrektor wprowadziła do debaty głęboki aspekt humanitarny i społeczny, koncentrując się na potrzebach osób z niepełnosprawnościami w kontekście miejskiej wspólnoty. Podkreśliła, jak często osoby te są niesłyszalne, niewidoczne i napiętnowane, mijane w codziennym pośpiechu, co sprawia, że jako społeczeństwo stajemy się dla siebie nieczytelni. Mówiła o znaczeniu zmiany postrzegania, gdy te osoby wychodzą z tła, stając się pełnoprawnymi uczestnikami życia społecznego. W tym kontekście posłużyła się wymowną alegorią czułości, którą określiła jako sztukę współodczuwania niezbędną do budowania prawdziwych mostów współpracy.
Tematykę prawną i socjalną przybliżył Hubert Korniszuk, Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, w prelekcji „Orzecznictwo, świadczenia i wsparcie rehabilitacyjne”. Prelegent skupił się na niedawno wprowadzonej zmianie systemowej, jaką jest świadczenie wspierające. Szczegółowo omówił definicję tego świadczenia i przedstawił praktyczne informacje dotyczące sposobu składania wniosku. Uzupełnieniem wystąpienia były aktualne dane z województwa lubelskiego, obrazujące stan wprowadzania nowego rozwiązania w lokalnej praktyce.
Wystąpienie Andrzeja Mańki pt. „Samorząd jako łącznik między instytucjami – dobre praktyki we wspieraniu rodzin i osób z niepełnosprawnościami”, przeniosło uczestników na poziom praktycznego, lokalnego działania. Dyrektor Mańka, prezentując historię CUS w Świdniku, ujął istotę współpracy w jednym zdaniu: „Kluczem są przede wszystkim ludzie, a nie sztywne instytucje”. Podkreślił, że to otwarte serca decydują o tym, jak efektywnie i z powodzeniem układa się współpraca między jednostkami, stanowiąc fundament dobrych praktyk we wspieraniu społeczności.
Część II: Dostępność cyfrowa i innowacje technologiczne
Po krótkiej przerwie kawowej, Konferencja rozpoczęła blok poświęcony cyfryzacji i innowacjom, który zainaugurowała prelekcja online.
Tomasz Wojakowski, Pełnomocnik ds. dostępności i Koordynator ds. dostępności cyfrowej z Departamentu Dostępności PFRON w Warszawie, omówił palący temat „Dostępność cyfrowa usług publicznych – wyzwania dla instytucji i użytkowników”. Dogłębnie omówił krytyczne zagadnienia związane z prawnym i etycznym imperatywem dostosowania serwisów publicznych. Przede wszystkim wyjaśnił, dlaczego dostępność jest kluczowa, wskazując, że jej brak prowadzi do poważnych konsekwencji, takich jak wykluczenie społeczne oraz utrata zaufania do instytucji publicznych.
Wojakowski przedstawił fundamenty projektowania inkluzywnego, czyli cztery zasady dostępności cyfrowej (WCAG), które stanowią zbiór nienegocjowalnych wymogów: postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość, solidność.
Szczegółowo omówił wynikające z tego wyzwania technologiczne i edukacyjne, przed którymi stoją zarówno instytucje, jak i ich użytkownicy. Podkreślił, że rozwiązanie leży w konkretnych, praktycznych zmianach, takich jak: napisy do filmów, zapewnienie przejrzystości treści, stosowanie kontrastowych kolorów, wprowadzanie opisów alternatywnych (alt teksty) do grafik oraz projektowanie formularzy możliwych do obsługi za pomocą klawiatury.
Następnie prof. KUL dr hab. Ewa Domagała-Zyśk, wprowadziła innowacyjne podejście w wykładzie „UDL – jak zmieniać przestrzeń publiczną i instytucje edukacyjne”. Prelegentka skupiła się na przełomowej koncepcji uniwersalnego projektowania dla nauki (UDL) jako metodzie systemowej eliminacji barier. Profesor z pasją wyjaśniła i zilustrowała to podejście, które sprowadza się do tworzenia rozwiązań wygodnych i wspierających jak największą liczbę osób. Podkreśliła, że uwzględnianie najszerszego spektrum potrzeb użytkowników – czyli myślenie o wszystkich – prowadzi do rozwiązań, które są korzystne nie tylko dla osób z niepełnosprawnościami, ale dla całej społeczności.
Ważny wkład w kwestię świadczeń wniósł Krzysztof Piskorz, Koordynator ds. komunikacji społecznej i edukacji w oddziałach ZUS (zastępując Dyrektora Piotra Waszaka), w wystąpieniu „ZUS a osoby z niepełnosprawnościami – orzecznictwo, świadczenia i wsparcie rehabilitacyjne”. Prelegent szczegółowo omówił rolę ZUS w kontekście wsparcia finansowego i zdrowotnego. Przedstawił kluczowe definicje, w tym definicję niezdolności do pracy zarobkowej, i wyjaśnił różnice między niezdolnością do pracy a orzeczeniem o niepełnosprawności. Omówił również proces orzecznictwa do celów rentowych, kluczowe świadczenia dla osób z niepełnosprawnościami obsługiwane przez ZUS oraz szczegóły dotyczące świadczeń uzupełniających, w tym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
Następnie, praktyczne aspekty integracji zostały zilustrowane przez Danutę Grzechnik, dyrektor ZAZ w Łęcznej, w prelekcji „Mosty współpracy w praktyce – przykłady udanych projektów”. Wprowadzając w tematykę hasłem „Po drugiej stronie mostu zawsze jest człowiek, który potrzebuje naszego wsparcia”, dyrektor Grzechnik skupiła się na misji i osiągnięciach Zakładu Aktywności Zawodowej. Omówiła konkretne przykłady udanych projektów oraz znaczenie współpracy z innymi instytucjami dla trwałej aktywizacji. Szczególną uwagę poświęciła inicjowaniu pierwszych doświadczeń zawodowych, w tym praktyk dla młodych osób oraz aktywnemu wspieraniu ich talentów. Podsumowując, Dyrektor podkreśliła, że: „Każdy z nas może być budowniczym mostów. Wystarczy serce otwarte na drugiego człowieka”.
Blok poświęcony aktywizacji zawodowej kontynuowały Agata Wawruch i Agnieszka Rostek z Powiatowego Urzędu Pracy w Świdniku, prezentując „Wsparcie osób z niepełnosprawnościami w zakresie zatrudnienia i doradztwa zawodowego – realizowane przez Powiatowy Urząd Pracy w Świdniku”. Prelegentki rozpoczęły od analizy lokalnego rynku pracy ze stanem na koniec października 2025 roku, wprowadzając tym samym uczestników w realia zatrudnienia. Następnie szczegółowo omówiły formy pomocy oferowane przez PUP dla osób z niepełnosprawnościami, zarówno bezrobotnych, jak i poszukujących pracy, precyzyjnie wyjaśniając mechanizm efektywnego pośrednictwa pracy. Zaprezentowano barometr zarobków, ilustrujący deficyty w poszukujących pracy oraz omówiono poradnictwo zawodowe, prowadzone zarówno w formie indywidualnej, jak i grupowej, w tym stosowane testy do badania kompetencji i zainteresowań.
Kolejno, Ewelina Podkowa, referent Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Świdniku, w prelekcji „Dostępność jako wspólna odpowiedzialność – rola PCPR w budowaniu dostępnego powiatu” przedstawiła misję i cel PCPR. W jej wystąpieniu szczególnie silnie wybrzmiały konkretne dane dotyczące wsparcia w 2025 roku. W zakresie realizacji zakupu sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych wypłacono dofinansowanie do 483 wniosków. Likwidacja barier (architektonicznych i komunikacyjnych): podpisano 30 umów. Turnusy rehabilitacyjne: na dofinansowanie przeznaczono 400 000 zł, które przyznano 274 osobom i ich rodzinom, co oznaczało wyczerpanie limitu środków na ten cel.
Aktualne możliwości dofinansowania zostały szczegółowo omówione przez Barbarę Sadowską-Burlitę, ekspert ds. CIDON i Iwonę Nowak-Podkowę, specjalistę ds. CIDON. w prelekcji „Rola PFRON w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami – aktualne programy i możliwości dofinansowania”. Panie omówiły system obsługi wsparcia finansowego, koncentrując się na najczęściej popełnianych błędach we wnioskach składanych przez beneficjentów. Omówiono korzyści wynikające z zatrudniania osób z niepełnosprawnościami oraz szczegółowo zaprezentowano zasady dofinansowania do wynagrodzeń. Wspomniano też o możliwości wypożyczenia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnościami.
Finałowe wystąpienie, które wprowadziło uczestników w świat innowacji, należało do Daniela Wysmulskiego, kierownika merytorycznego OWiT Świdnik, który przedstawił temat „Nowoczesne technologie asystujące – jak AI, robotyka i cyfrowe rozwiązania wspierają osoby z niepełnosprawnościami”. Prelegent zaprezentował fascynującą panoramę nowoczesnych technologii – od AI, przez robotykę, po cyfrowe rozwiązania – stosowanych w edukacji, pracy i domach osób z niepełnosprawnościami. Omówił innowacyjne aplikacje wspierające pamięć, orientację i umożliwiające pracę zdalną, akcentując przełomową rolę sztucznej inteligencji (AI) i robotyki jako funkcjonalnego wsparcia, w tym technologii wsparcia zmysłów. Najważniejsze przesłanie było jednak etyczne: Wysmulski mocno podkreślił, że „Człowiek i jego potrzeby są zawsze na pierwszym miejscu”, a technologia ma pełnić wyłącznie rolę efektywnego i bezpiecznego narzędzia wsparcia.
Podsumowanie Konferencji
W swoim podsumowaniu Małgorzata Zarzycka zwróciła uwagę na konkretne, praktyczne narzędzia, które transformują wczesną diagnostykę i edukację osób z niepełnosprawnościami. W szczególności wspomniała o:
- Aplikacji ASDetect: narzędziu służącym do wczesnej diagnostyki spektrum autyzmu
- Narzędziach dla rodziców oraz narzędziach dla nauczycieli i specjalistów: zestawach materiałów i zasobów przeznaczonych do pracy z dziećmi i młodzieżą w jednostkach systemu oświaty, pomagających w efektywnym wsparciu edukacyjnym i terapeutycznym.
To oficjalne posumowanie zakończyło Konferencję, zamykając intensywny dzień pełen wymiany wiedzy i doświadczeń, z obietnicą przełożenia ich na realne budowanie bardziej dostępnego i zintegrowanego systemu wsparcia.
Konferencja „Mosty Współpracy” w Świdniku była czymś więcej niż spotkaniem – była obietnicą. Zgodnie z mottem, udowodniła, że kluczem do prawdziwej integracji jest człowiek i jego otwarte serce. Dzień wypełniony intensywnymi debatami, danymi statystycznymi oraz wizjonerskimi prezentacjami innowacji (od wczesnej diagnostyki po robotykę) stanowił konkretne zobowiązanie do współdziałania. Uczestnicy opuścili Favillę z poczuciem misji i jasnym przesłaniem: każdy z nas jest potencjalnym budowniczym mostu, a filarami tych konstrukcji są wspólna wiedza, cyfrowa i fizyczna dostępność oraz bezwarunkowa gotowość do wspierania drugiego człowieka.
Galeria zdjęć
Tekst i foto: Agnieszka C. Gałązka
Materiał powstał w ramach projektu „Wzmacniamy aktywność”
realizowanego w okresie 01.01.2025 r. – 29.02.2028 r.
przez Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki
Zadanie publiczne jest dofinansowane ze środków PFRON
UWAGA: Pobieranie, kopiowanie i jakiekolwiek inne wykorzystanie treści dostępnych w powyższym materiale wymaga pisemnej zgody LFOON – SW będącego właścicielem serwisu www.niepelnosprawnilublin.pl.