Jak nasze postawy budują wartość człowieka – relacja z Konferencji na KUL [20.11.2025]

Pierwsza część wykładowa skupiła się na fundamentach i definiowaniu tożsamości oraz innowacyjnych metodach jej wspierania. Prof. dr hab. Piotr Oleś (KUL) dostarczył kluczowego wykładu wprowadzającego „Obraz siebie a tożsamość osoby – podobieństwa i różnice”, precyzyjnie rozróżniając te pojęcia oraz podkreślając ich wielowymiarowość i dynamikę.

Następnie dr Krzysztof Ciepliński (Akademia Pedagogiki Specjalnej, im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie), zaprezentował „Wspieranie budowania tożsamości osób dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną poprzez grupową interwencję psychoedukacyjną opartą o psychodramę”. Prelegent szczegółowo omówił nowatorskie metody, odwołując się do doświadczeń europejskich. Zaprezentował jak treści wewnętrzne mogą być uzewnętrznione, zwerbalizowane za pomocą symboli i rekwizytów, np. chust i maskotek, które – jak zaznaczył – „stają się narzędziem do symbolizacji, do konkretyzacji”. Celem tej metody jest tworzenie przestrzeni do ekspresji, wyrażania siebie, obserwacji innych oraz nauka przez doświadczenie w sytuacjach interpersonalnych.

Dalsza część Konferencji zogniskowała się na danych badawczych oraz roli otoczenia w kształtowaniu poczucia wartości. Prof. Wojciech Otrębski przedstawił wyniki szeroko zakrojonych badań w wykładzie pt. „Tożsamość pracownika — dane z badań 1000 niepełnosprawnych intelektualnie uczestników Warsztatów Terapii Zajęciowej w Polsce”. Profesor skupił się na tożsamości osiągniętej i przyjętej, a także niedocenianym kapitale społecznym. Kluczowy wniosek profesora był stanowczy:

„Nie dając przestrzeni do pracy, robimy krzywdę tym osobom, bo one chcą pracować, tylko musimy znaleźć przestrzeń i sposób, by to uczynić realnym.”

Pozostawił również otwarte pytania, wskazując na dalsze zadania dla środowisk wsparcia:

„Wciąż mamy tu coś do zrobienia, jako środowiska, którym powierzane są osoby, które przychodzą tu, by ich życie miało sens i dobrą jakość”.

„Rolę godności i dumy osób z niepełnosprawnością intelektualną w kształtowaniu ich tożsamości” omówiła dr Monika Zima-Parjaszewska (Prezes Zarządu Głównego PSONI). Mówczyni zainicjowała wyjątkowo kreatywny i włączający dialog z uczestnikami WTZ obecnymi na sali, pytając ich o plany i marzenia. Ten interaktywny moment podkreślił podmiotowość osób z niepełnosprawnością, czyniąc rozmowę autentyczną i bezpośrednią. Dr Zima-Parjaszewska wskazała na kluczową rolę godności i dumy w procesie samookreślenia. Definiując godność jako nadrzędne prawo człowieka, podkreśliła:

„Godność jako najważniejsze prawo człowieka – to znaczy, że ty jesteś podmiotem wszystkich praw człowieka. […] W tej godności zawarty jest nie tylko szacunek, ale właśnie to, że ty możesz inspirować, inicjować działania w twoim życiu, że twoje zdanie ma znaczenie. To nie jest fikcja, a przepisy prawa.”

Prelegentka omówiła także problem dystansu społecznego i znaczenie respektowania potrzeb osób z niepełnosprawnością.

Prezes Norbert Krzykawski ze Stowarzyszenia Pomocy Szansa zaprezentował wykład pt. „Reset na las” – czyli odkrywanie siebie i poprawa dobrostanu psychicznego osób z niepełnosprawnością intelektualną i kadry wspierającej”. Ten element programu stanowił pomost pomiędzy teorią a praktyką twórczą. W trakcie prelekcji omówiono projekt i towarzyszącą Konferencji wystawę wydruków na płótnie, która zaistniała w przestrzeni KUL. O szczegółach projektu opowiedziała jego koordynator Marta Chruściel. Celem tej inicjatywy była poprawa wizerunku starości i starzenia się, budowanie pewności siebie oraz włączanie seniorów, zwłaszcza z niepełnosprawnościami, w aktywność społeczną, poprzez wspólne tworzenie i bycie razem. Efektem tej pracy były piękne, artystyczne fotografie.

Sesję zamknęła Maria Pietrusza-Budzyńska z prelekcją „Rola i skutki działania massmediów dla kształtowania poczucia własnej wartości i tożsamości u osób z niepełnosprawnością intelektualną — aspekty prawne, praktyka, mity i fakty”. Omówiła rolę mediów, wspierający wpływ otoczenia oraz znaczenie odkrywania talentów, przestrzegając, jak łatwo tożsamość ulega zakłóceniu poprzez społeczne osądy:

„Słowami ubieramy drugą osobę albo w zbroję do walki czy lekkość działania, albo w lęk, który unieruchamia”.[*]