13 kwietnia 2026 roku w Lubelskim Centrum Konferencyjnym odbyło się Regionalne Spotkanie Ekonomii Społecznej pod hasłem „ZAZ – przestrzeń możliwości”. Wydarzenie, zorganizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Lublinie, stało się kluczową platformą wymiany doświadczeń dla ekspertów i praktyków, koncentrując się na nowoczesnych modelach włączenia społecznego oraz aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Konferencja została zrealizowana w ramach projektu „Efektywna polityka społeczna w województwie lubelskim”. Projekt jest częścią programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Spotkanie zainaugurowała projekcja filmu prezentującego specyfikę pracy w Zakładach Aktywności Zawodowej. Materiał ten w obrazowy sposób ukazał codzienność ich pracowników, stając się punktem wyjścia do dyskusji o realnym wpływie tych jednostek na życie osób z niepełnosprawnościami.
Oficjalnego otwarcia dokonali Jarosław Stawiarski, Marszałek Województwa Lubelskiego oraz Małgorzata Romanko, Dyrektor Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Lublinie. Dyrektor Romanko, nawiązując do idei spotkania, podkreśliła:
„Tematyka dzisiejszego spotkania jest niezwykle istotna, ponieważ dotyka kwestii godności, samodzielności i aktywności osób z niepełnosprawnościami. […] Skuteczna aktywizacja zawodowa to nie pojedyncze działania, lecz system naczyń połączonych. W tym systemie Zakłady Aktywności Zawodowej odgrywają szczególną rolę, tworząc realną przestrzeń rozwoju i samodzielności”.
Wydarzenie było także momentem szczególnego uhonorowania Charytatywnego Stowarzyszenia Niesienia Pomocy Chorym Misericordia, obchodzącego jubileusz 35-lecia. Dyrektor ROPS wyraziła uznanie dla wyjątkowości misji organizacji, akcentując jej wieloletnie zaangażowanie i wzorcową współpracę, która realnie zmienia lokalny krajobraz pomocy społecznej w regionie.
Ranga spotkania została podkreślona obecnością licznych przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej. Administrację rządową reprezentowała Emilia Nicał, Zastępca Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego, a głos środowiska wsparcia wybrzmiał poprzez obecność Moniki Wac, Dyrektor Oddziału Lubelskiego Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz ks. prałata dr. Tadeusza Pajurka, Prezesa Charytatywnego Stowarzyszenia Niesienia Pomocy Chorym Misericordia. Kluczową perspektywę rynku pracy wnieśli dyrektorzy publicznych służb zatrudnienia: Tomasz Pitucha z Wojewódzkiego Urzędu Pracy oraz Katarzyna Kępa z Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie. W dialogu uczestniczyli także przedstawiciele departamentów Urzędu Marszałkowskiego, władz lokalnych oraz liczni pracownicy jednostek pomocy społecznej, co nadało debacie charakter kompleksowy i wielostronny.
Jubileuszowa retrospekcja i droga do samodzielności
Wyrazem najwyższego uznania dla dotychczasowego dorobku Stowarzyszenia Misericordia było uroczyste wręczenie prestiżowych wyróżnień: Nagrody Marszałka Województwa Lubelskiego, Nagrody Wojewody Lubelskiego oraz Nagrody Prezydenta Miasta Lublin. Do tych gratulacji dołączył również Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, przekazując stowarzyszeniu specjalne wyróżnienie PFRON.
Bezpośrednio po tej uroczystej chwili głos zabrał ks. prałat dr Tadeusz Pajurek, który w wystąpieniu „Od wyzwań do możliwości: kompleksowe wsparcie jako klucz do samodzielności” przybliżył zebranym historię organizacji. Była to osobista opowieść o trudach początków i ewolucji pomocy – od doraźnego wsparcia do stworzenia kompleksowego systemu, w którym osoba z niepełnosprawnością staje się aktywnym uczestnikiem życia społecznego, budując swoją niezależność na solidnych fundamentach.
Filary nowoczesnej aktywizacji
W merytorycznej części konferencji dr Monika Zima-Parjaszewska, reprezentująca Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, przeniosła dyskusję na poziom aksjologiczny. W prelekcji dotyczącej roli godności i dumy w kształtowaniu tożsamości osób z niepełnosprawnością, prelegentka postawiła odważną tezę, że praca nie jest jedynie przywilejem czy formą terapii, ale niezbywalnym prawem człowieka. Tę myśl kontynuowała dr hab. Katarzyna Zielińska-Król z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, poddając analizie system aktywizacji oraz „pułapkę bierności”. Ekspertka wskazała na bariery i bodźce w zatrudnianiu, podkreślając, że system musi stanowić realny pomost do samodzielności. Perspektywę kliniczną wniosła dr n. med. Justyna Morylowska-Topolska, prof. Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, która udowodniła, że praca pełni funkcję terapeutyczną, budując nadzieję i pozwalając człowiekowi odzyskać należną pozycję w społeczeństwie poprzez odzyskanie sprawstwa nad własnym życiem.
Kontekst międzynarodowy i wyzwania wojenne
Druga część spotkania pozwoliła na konfrontację rodzimych rozwiązań z perspektywą zagraniczną. Dr Michaela Šuľova z Uniwersytetu Katolickiego w Rużomberku w prelekcji przybliżyła słowacki model przedsiębiorstw społecznych, wskazując na nie jako na kluczowe narzędzia integracji osób w trudnej sytuacji życiowej. Analiza słowackich doświadczeń stała się merytorycznym wstępem do poruszającego punktu programu – wystąpienia ks. biskupa Pawła Gonczaruka, ordynariusza diecezji charkowsko-zaporowskiej.
W prelekcji pt. „Rehabilitacja w cieniu wojny”, biskup nakreślił obraz gwałtownego wzrostu liczby osób z niepełnosprawnościami w Ukrainie i podkreślił, że nowoczesna rehabilitacja jest tam obecnie bezwzględnym warunkiem odzyskania nie tylko sprawności, ale i godności narodowej. Ukraina, mimo wojny, intensywnie rozwija system wsparcia, odbudowując wiarę w powrót do normalności.
Panel ekspercki: strategia wielu ścieżek
Zwieńczeniem części merytorycznej był panel dyskusyjny pt. „Nie ma jednej ścieżki: o różnorodności modeli wsparcia osób z niepełnosprawnościami”, moderowany przez dr hab. Katarzynę Zielińską-Król. W debacie z udziałem ks. dr. Tadeusza Pajurka, ks. biskupa Pawła Gonczaruka, Moniki Wac (PFRON), Małgorzaty Romanko (ROPS), ks. dr. hab. Witolda Janochy, dr Michaeli Šuľovej oraz Małgorzaty Filipowicz (Misericordia), wybrzmiał postulat konieczności indywidualizacji wsparcia. Paneliści mierzyli się z pytaniem o rolę ZAZ-ów jako etapu przejściowego lub trwałej przestrzeni samodzielności, analizując przy tym wyzwania administracyjne i finansowe, które ograniczają powstawanie nowych placówek. Dyskusja ta stała się próbą zdefiniowania przyszłości rynku pracy chronionego w regionie.
Refleksja i perspektywy rozwoju
Po dniu intensywnych dyskusji, artystyczne domknięcie zapewnił koncert Hanny Lewandowskiej i Piotra Selima „Uważnie”. Nostalgiczny repertuar stał się momentem refleksji nad ludzkim wymiarem ekonomii społecznej – tym, który wykracza poza ramy systemowe.
Regionalne Spotkanie Ekonomii Społecznej pod hasłem „ZAZ – przestrzeń możliwości” przypomniało, że województwo lubelskie jest miejscem, gdzie dialog między nauką, administracją a praktyką społeczną jest nie tylko możliwy, ale niezwykle owocny. Wydarzenie pokazało, że Zakłady Aktywności Zawodowej to coś więcej niż miejsca pracy – to inkubatory samodzielności i bastiony ludzkiej godności.
Jubileusz 35-lecia Stowarzyszenia Misericordia oraz głos gości z Ukrainy i Słowacji przypomniały zebranym, że budowanie inkluzywnego społeczeństwa to proces ciągły, wymagający odwagi w pokonywaniu barier i elastyczności w szukaniu nowych ścieżek wsparcia. Konferencja pozostawiła uczestników z jasnym przesłaniem: choć nie ma jednej drogi do pełnej integracji, to wspólnym mianownikiem wszystkich działań musi zawsze pozostać szacunek do indywidualnej historii każdego człowieka.
Galeria zdjęć
Tekst i foto: Agnieszka C. Gałązka
Materiał powstał w ramach projektu „Wzmacniamy aktywność”
realizowanego w okresie 01.01.2025 r. – 29.02.2028 r.
przez Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki
Zadanie publiczne jest dofinansowane ze środków PFRON
UWAGA: Pobieranie, kopiowanie i jakiekolwiek inne wykorzystanie treści dostępnych w powyższym materiale wymaga pisemnej zgody LFOON – SW będącego właścicielem serwisu www.niepelnosprawnilublin.pl.