dr n. med. Artur Kochański podejmuje temat Centrów Zdrowia Psychicznego – jednej z najważniejszych zmian, jakie w ostatnich latach zaszły w polskiej psychiatrii. Przedstawia założenia reformy, jej korzenie i znaczenie psychiatrii środowiskowej, a także doświadczenia z funkcjonowania Centrów w Polsce. Pyta również, czy realizowany od 2018 roku program rzeczywiście przybliżył nas do nowoczesnego, dostępnego i opartego na potrzebach lokalnej społeczności systemu opieki psychiatrycznej – oraz co jeszcze pozostaje do zrobienia.
Centra Zdrowia Psychicznego zostały wprowadzone w naszym kraju rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 kwietnia 2018 roku w sprawie programu pilotażowego w centrach zdrowia psychicznego [1]. Zgodnie z artykułem 5a ustawy o ochronie zdrowia psychicznego centrum zdrowia psychicznego zapewnia kompleksową opiekę psychiatryczną osobom zamieszkałym na określonym obszarze (powiat, miasto, dzielnica dużego miasta) w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej i środowiskowej [2].
Centra Zdrowia Psychicznego (CZP) miały stanowić pierwszy etap w procesie transformacji systemu opieki psychiatrycznej w Polsce. Kolejne dwa etapy, do tej pory niezrealizowane, to:
- wprowadzenie specjalistycznych programów terapeutycznych dla szczególnych grup pacjentów takich jak osoby z ciężkimi zaburzeniami osobowości, podwójną diagnozą (chorujących psychicznie i uzależnionych), zaburzeniami odżywiania czy nerwicowymi,
- funkcjonowanie klinik psychiatrycznych jako ośrodków badawczych i dydaktycznych oraz leczenia pacjentów ze szczególnymi trudnościami terapeutycznymi.
Proces ten zakładał zarówno deinstytucjonalizację opieki psychiatrycznej jak i realizację idei psychiatrii i opieki środowiskowej.
Deinstytucjonalizacja leczenia psychiatrycznego to przenoszenie ciężaru opieki nad osobami z zaburzeniami psychicznymi a tym samym sposobu finansowania tej opieki z instytucji do społeczności lokalnych. Przed rozpoczęciem programu pilotażowego w centrach zdrowia psychicznego 70% środków finansowych na leczenie zaburzeń psychicznych w Polsce było lokowanych w szpitalach psychiatrycznych, podczas gdy w innych krajach znajdujących się wówczas na podobnym poziomie rozwoju gospodarczego koszty opieki szpitalnej wynosiły zaledwie 30%, a pozostałe środki trafiały do opieki ambulatoryjnej, dziennej i środowiskowej.